Kırık : Çeşitli etkenlerle kemik dokusunda meydana gelen ayrılma ve parçalanmaya kırık denir. Kırıklar kemik olan her yerde görülür.
Kırık Belirtileri :
· Ağrı (ağrı şiddetlenerek şoka neden olabilir.)
· Kırık olan yerde bir şey kopmuş gibi çok şiddetli ağrı
· Şekil bozukluğu
· Duyu bozukluğu
· Kırık uçları birbirine değebilir sürtünme (tıkırtı) sesi görülür.
· Şişme ve morarma
· Hassasiyet
· Açık kırıklarda yaralanma, kanama ve kemik uçlarının görülmesi.
KIRIK ÇEŞİTLERİ :
A) Basit Kırık : Kırık uçları birbirinden ayrılmamıştır.
B) Açık Kırık : Kırılan kemik uçları dokuları, damarları, sinirleri, parçalayarak dışarı çıkmıştır. Bu çeşit kırıklar kanama ve felçlere neden olabilir.
C) Karmaşık Kırıklar : Kemikler parçalanarak yakında ve altında bulunan organlara batarak zarar verir.
D) Çöken Kırıklar : Kırılan kemikler yakınında ve altındaki organların üzerine çökerek zarar veren kırıklardır.
KIRIKLARDA İLKYARDIM :
Kazazede yürütülür, kırık olan bölge oynatılır ya da düzeltilmeye çalışılırsa kırıklar çok zarar görür. Tedavisi zorlaşarak iyileşmesi gecikir. Bu nedenle kırıklarda önce kazazedeye uygun pozisyon verilerek ağrısı giderilmeye çalışılır, kırık açıkta ise üstü örtülür, vücudu sıcak tutulur, kanama ve şok önlenir. Bunlar yapıldıktan sonra kırık uçlarının yerinden oynamamasına çalışılmalıdır. Yani bölgeyi tespit etmelidir. Uygun pozisyonda sağlık kuruluşuna götürülür.
Düz kemikleri hareketsiz hale getiren sert maddelere atel denir. Atel olarak uzun tahta ve odun parçaları , demir çubuklar ,levye tornavida vb. şeyler kullanılabilir.
1-Köprücük Kemiği Kırıkları :
Genel kırık belirtilerine ek olarak ,hangi köprücük kemiği kırılmışsa baş o tarafa bükülür. Kazazede kırık tarafındaki omzunu yükseltemez . Çok kez sağlam eliyle kolunu dirsekten destekleme gereğini duyar. Köprücük kemiği kırıklarında atel kullanılmaz. Omuzlar sargılarla sarılarak tespiti yapılır. Her iki omuza sarılan sargılar arka taraftan gerdirilerek birbirine bağlanır. Böylece omuzlar hareketsiz hale getirilir. Kırık olan köprücük kemiği tarafındaki ön kol üçgen sargı ile boyundan askıya alınır. Oturuş pozisyonunda sağlık kuruluşuna taşınır.
2-Kol Kemiği Kırığı ( üst kol ) :
Kırık belirtilerinin aynısı görülür.Atel omuz ile dirsek arasına yerleştirilerek sargı bezi ile sarılır. Sarılan üst kol gövdeye birleştirilerek ayrıca gövdeye sarılır. Sonrada kırık taraftaki ön kol üçgen sargı ile askıya alınır.
3-Ön Kol Kemiği Kırığı :
Genel kırık belirtilerinin aynısı görülebilir. Kırk olan ön kola baş parmak yukarıya gelecek şekilde pozisyon verilir. Dirsek ile bilek arasına arkadan ve önden atel konur ve sarılır. Ön kola 90 derece açı yapacak şekilde üçgen sargı ile boyundan askıya alınır. Atel bulunmadığı durumlarda ceket veya gömlek eteği ön kol üzerinden çevrilerek göğüs üzerine iğnelenir.
4-Kaburga Kemiği Kırıkları:
Bu kırıklarda genel kırık belirtilerine ek olarak görülen özel belirtiler : Kazazede de soluk alırken şiddetli ağrı ve batma görülür. Yüzeysel ve sık sık soluk alıp verir. Kırık akciğerlere batmışsa ağızdan açık kırmızı ve köpüklü kan gelir.
Önce kazazedenin üzerindeki kalın giysiler dikkatlice çıkarılır , derin nefes verdirilerek göğüs ve sırt bölgesi enlemesine doğru üçgen sargı ile çok fazla sıkılmadan sarılır.
Üst taraf kırıkları (Köprücük, kol, ön kol ve kaburga vb.) oturtularak hastaneye götürülür.
5-Omurga ( Bel kemiği ) kırkları :
Omurga kemikleri başın arka-alt kısmından başlar; boyun ,sırt ve bel omurları şeklinde uzanır. Omurga kemiklerinin ortasında baştan aşağıya doğru uzanan omurga kanalı bulunur. Bu omurga kanalının içerisine sinirlerden oluşan omurilik yerleşmiştir. Omurga içerisinden geçen bu sinirler çevresini ve alt taraf organlarını besler.
OMURGA KIRIKLARINDA GÖRÜLEN ÖZEL BELİRTİLER :
· Omurga kırığı olan bölgede şiddetli ağrı olur.
· Kazazede ayağa kalkınca hemen bükülür ve ayakta duramaz.
· Otursa dahi ayak hareketleri sınırlıdır.
· Omurga içindeki sinirler etkilenmişse bacak ve ayaklarda uyuşukluk görülür.
· Kırılan yerden aşağıya doğru duyu kaybı veya felçler ortaya çıkar.
Kazazedelerin omurga düzlüğünü bozmamak için kaza yerinden en az 3 kişi ile dikkatlice çıkarılır. Sonra sert bir yere sırt üstü yatırılır. Omurga kırığı olan kazazedeler hastaneye taşınırken en iyi sedye ile sırt üstü taşınır. Boyun kırıklarında kazazedeyi kaza yerinden çıkarırken ve hastaneye taşırken boynuna kast geçirilir veya sert bir madde sarılır.
6-Kalça Kemiği Kırıkları :
Genel kırık belirtilerinin aynısı görülebilir. Kazazede sırt üstü sert bir yere yatırılır. Atel tahtası koltuk altından topuğa kadar uzatılarak kırık tarafına yerleştirilir. Atel gövdeye ve diğer bacak tarafına birkaç kez sarılır. Sonra da kazazede sedye üzerine sırt üstü yatırılarak bağlanır.
7-Bacak Kemiği Kırıkları :
Genel kırık belirtilerinin aynısı görülebilir. Kalça ile diz arasında bir kırık varsa kazazede sırt üstü yatırılır. Atel tahtası yine koltuk altından topuğa kadar uzatılır. Gövdeye ve bacağa sarılır. Eğer kırık diz ile ayak bileği arasında ise atel tahtası dıştan kalça ile topuk arasına yerleştirilir. Atel önce kırık bacağa, sonra da atelli kırık bacak sağlam bacağa bağlanır. Atel bulunmadığı durumlarda iki bacak arasınahavlu veya pamuk konarak desteklenir. Kırık bacak sağlam bacağa bağlanır.
ÇIKIKLAR VE İLKYARDIM :
A) Çıkık : Çeşitli nedenlerle hareketli eklem uçlarının birbirinden ayrılmasıdır. Hareketli eklem yerlerinde olur.
B) Belirtileri : Çıkık olan bölge diğerine göre farklı uzunlukta olur. Şekil bozukluğu, şişme, hareketsizlik ve hareket sırasında ağrı görülür.
C) Çıkılarda İlkyardım : Organ hareketsiz hale getirilir. Çıkık olan ekleme soğuk uygulanır. Vücut sıcak tutulur. Gereksiz hareketlerden kaçınılır. Hastaneye götürülür.
BURKULMALAR VE İLKYARDIM :
A ) Burkulma : Burkulmalarda hareketli eklem yerlerinde görülür. Eklem yerlerinde kemikleri birbirine bağlayan bağların zedelenmesine burkulma denir.
B ) Belirtileri : Eklem yerlerinde şişme, kan toplanması, morarma, şiddetli ağrı, hareket azlığı ve hareketten kaçınma görülür.
C ) Burkulmalarda İlkyardım : Burkulan bölgenin üzerine yürütülmez ,bastırılmaz, gereksiz hareketlerden kaçınılır. Kazazede dinlendirilir, ağrısı giderilir ve vücut sıcak tutulur. Burkulan bölgenin kanamasını durdurmak için kalp seviyesinden yukarıda ve 12 saat soğuk tutulur. Daha sonra sıcak tutulur ve sarılır.
|
